ČUVA TAJNU MARKA KRALJEVIĆA, VALTERA I ČUDESNIH IZLJEČENJA: Ovo je najmističniji hram sarajevske Baščaršije!
Smještena na samom rubu sarajevske Baščaršije, ova svetinja vijekovima predstavlja simbol trajnosti, opstanka i suživota na ovim prostorima. Kao izuzetan arhitektonski i duhovni kompleks, Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika proglasila ju je nacionalnim spomenikom BiH u septembru 2006. godine.
Pored zvanične istorije, za Staru crkvu se vezuju fascinantna narodna predanja, iscjeliteljska čuda, pa čak i kultne scene iz jugoslovenske kinematografije.
Svjedok vijekova: Bogata istorija Stare pravoslavne crkve na Baščaršiji
Iako se u pisanim izvorima prvi put zvanično pominje 1539. godine pod upravom Gazi Husrev-bega, arheološki podaci i arhitektonski stil sugerišu da je crkva podignuta znatno ranije, na temeljima još starije srednjovijekovne građevine iz 14. vijeka.
Kroz svoju dugu istoriju, crkva je preživjela brojna teška iskušenja, uključujući velike sarajevske požare u 17. i 18. vijeku (1656, 1724. i 1788. godine), nakon kojih je svaki put obnavljana i ponovo podizana iz pepela.
Između istorije i mita: Da li je crkvu gradio Marko Kraljević?
Pored poznate istorijske činjenice o osmanskom periodu, u narodu ovog kraja vijekovima živi jedna sasvim drugačija, junačka legenda. Prema starom narodnom predanju, Stara crkva je zapravo zadužbina čuvenog srpskog epskog junaka – Marka Kraljevića.
Mit kaže da je lično kraljević Marko, prolazeći kroz sarajevsko polje, odlučio da na ovom mjestu podigne hram u slavu svetih arhanđela. Iako istorijska nauka gradnju vezuje za srednjovijekovnu Bosnu i porodice hrišćanskih zanatlija i trgovaca, predanje o Marku Kraljeviću ostalo je duboko ukorijenjeno kao simbol nepokornosti i ponosa sarajevskih pravoslavaca.
Čuda i iscjeljenja: Vjernici svih religija pred moštima “Mladenca”
Stara crkva je u regionu poznata kao mjesto izuzetne duhovne snage i čudesnih iscjeljenja, zbog čega je ne posjećuju samo pravoslavni vjernici, već i katolici i muslimani. Unutar hrama čuvaju se mošti nekoliko svetitelja, a među njima posebno mjesto zauzima mali drveni kovčeg sa moštima djeteta (u narodu poznatog kao Mladenac).
Prema staroj sarajevskoj legendi, radilo se o dječaku koga je zla maćeha bacila niz stepenice. Njegovo tijelo je ostalo netaknuto, a vijekovima unazad zabilježena su brojna svjedočanstva o čudesnim ozdravljenjima bolesnih. Narodno vjerovanje nalaže da se ispod kovčega s moštima djeteta, koji je postavljen na uzvišenju, treba provući na koljenima tri puta uz molitvu za zdravlje, plodnost i zaštitu djece.
Veza sa filmom “Valter brani Sarajevo”
Za mlađe generacije i ljubitelje eks-ju kinematografije, Stara crkva ima poseban kultni status. Upravo je u njenom prepoznatljivom kamenom dvorištu i oko nje snimljena jedna od najnapetijih i najpoznatijih akcionih scena iz legendarnog filma “Valter brani Sarajevo” (1972) reditelja Hajrudina Krvavca.
U toj antologijskoj sceni, njemačke snage postavljaju zasjedu u dvorištu crkve kako bi uhvatile sarajevske ilegalce. Svi pamte spektakularan obračun, kad partizanski ilegalci, predvođeni glumcima poput Bate Živojinovića (Valter) i Ljubiše Samardžića (Zis), uspijevaju da nadmudre okupatore. Ovi kadrovi su Staru crkvu trajno upisali u istoriju jugoslovenskog filma i pop-kulture.
Muzej sa petom najvrijednijom zbirkom ikona na svijetu
Pored same crkve, u dvorištu se nalazi Muzej Stare pravoslavne crkve, osnovan 1889. godine zahvaljujući zalaganju uglednog Sarajlije Jeftana Despića. Ovaj muzej čuva neprocjenjivo blago i smatra se petom zbirkom ikona po vrijednosti u cijelom svijetu. Muzejska riznica obuhvata preko 140 dragocjenih ikona, rukopise i stare štampane knjige (poput Sarajevske Krmčije iz 14. vijeka), kao i unikatne liturgijske tkanine.
Informacije za posjetioce (Radno vrijeme i ulaznice)
Ukoliko planirate posjetu ovom kulturno-istorijskom kompleksu na Baščaršiji, evo korisnih informacija:
Radno vrijeme crkve i muzeja: Svakim danom (od ponedjeljka do nedelje) od 07:00 do 17:00 časova.
Cijena ulaznice: Ulaz u samu crkvu za vjernike i paljenje svijeća je slobodan, dok ulaznica za posjetu bogatoj riznici Muzeja iznosi 3 KM (oko 1,5 €).
