Odluka izraelskog premijera Benjamina Netanyahua da prvi prizna dosad nepriznatu državu Somaliland okupirala je pažnju svjetske javnosti oko te nekadašnje regije međunarodno priznate Somalije.
Put u otcijepljenje, koji je prošao Somaliland, započinje sa raspadom kolonijalnih uprava u Istočnoj Africi. Prije formiranja države Somalije cjelokupni prostor se po evropskom, kolonijalnom rječniku nazivao Somaliland odnosno “Zemlja Somalaca”, a jedina podjela je bila kolonijalna i to na Sjeverni i Južni Somaliland.
Sve do 1960. godine sjeverni dio Somalije na čijoj će teritoriji nastati Somaliland kontrolisala je Velika Britanija, dok je južni dio pod kontrolom Italije.
Foto: EPA-EFE
Konačno, 26. juna 1960. godine Britanski Somaliland proglašava nezavisnost što slijedio i Italijanski Somaliland 1. jula iste godine čime se ujedinjenjem stvara Republika Somalija. Ideja o stvaranju oba Somalilanda u jedinstvenu državu Somaliju nije dugo zaživjela jer je već 1969. godine izveden državni udar koji je predvodio Mohamed Siad Barre, koji je uveo autoritarnu socijalističku vladavinu koju je karakterizirao progon, zatvaranje i mučenje političkih protivnika i disidenata.
Padom režima koji je stvorio Barre 1991. godine, Somalija je utonula u tešku političku krizu i građanski rat čime nastaje potpuno bezvlašće i decentralizacija sa elementima secesije u više regija.
Građanski rat
Sjeverni Somaliland iz kojeg će nastati današnja forma nepriznate države Somaliland proglasio je jednostranu nezavisnost od Somalije u maju 1991. godine, na osnovu granica bivšeg Britanskog Somalilanda.
U sastav Somalilanda su ušle administrativne regije Awdal, Woqooyi Galbeed, Togdheer, Sanaag i Sool. S druge strane, na sjeveroistoku zemlje se oko grada Garowe tokom 1998. godine okuplja grupa klanovskih starješina koji formiraju zasebnu autonomnu regiju Puntland.
U odnosu na nastanak nepriznate Republike Somaliland koja je od početka imala namjeru postati nezavisna država, Puntland od početka zagovara opstanak u sastavu države Somalije, ali kao regija s visokim stepenom autonomije.
Izraelski interes i strateški značaj
Uprkos brojnim rundama pregovora, Somaliland odlučno odbija svaki vid centralizacije sa zvaničnim Mogadišom. U državi za koju se procjenjuje da ima više od šest miliona stanovnika, uspostavljen je pravosudni sistem, zdravstvo, ekonomija i oružane snage.
S druge strane, Somaliland živi u vrlo napetom odnosu sa susjednim Puntlandom s kojim se spori oko teritorija provincija Sanaag i Sool. Zbog navedenih sporova u ovim regijama kod grada Tukaraqa je u maju 2018. godine izbio i vojni sukob koji je rezultirao raseljavanjem oko 15.000 civila.
(Foto: Oružane snage Somalilanda)
Politički sistem Somalilanda je federalna parlamentarna republika sa dvodomnim parlamentom pri čemu je politički život vrlo živopisan u zemlji u kojoj biračko pravo ostvaruje sa 15 godina. Strukturu stanovništva čine tri velike etničke grupe Isaaq, Dir i Darod, pri čemu je Islam dominantna religija sa preko 99 posto.
U kontekstu državnog priznanja sve do odluke izraelske vlade predvođene Benjaminom Netanyahuom, nije bilo značajnijih pomaka. Afrička unija ne priznaje Republiku Somaliland kao nezavisnu državu, iako ova država ima uspostavljene odnose sa Ujedinjenim Arapskim Emiratima (UAE), Tajvanom, SAD-om i Velikom Britanijom.
Međutim, geostrateški položaj Somalilanda u Afričkom rogu sa izlazom na Adenski zaljev, sa novim geopolitičkim okolnostima u regiji dobija sve veći značaj.
Ključna i najznačajnija tačka Somalilanda jeste luka Berbera koja je zamišljena projekt pomorske i zračne baze iz koje bi se mogao kontrolisati cijeli Adenski zaljev sa posebnim akcentom na Jemen i Hute.
Kod luke Berbera se nalazi i istoimeni aerodrom koji su sredinom 1970-ih izgradili Sovjeti sa pistom od 4.200 metara što ovaj aerodrom čini sposobnim prihvatiti i najveće transportne vojne avione. Upravo je Trumpova administracija u martu ove godine predložila vladi Somalilanda da primi prisilno preseljene Palestince iz Pojasa Gaze u zamjenu za međunarodno priznanje.
Iako je američki prijedlog odbijen, zahtjev iz Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE) za gradnju vojnih baza u luci i aerodromu Berbera nije. Oružane snage Somalilanda naoružava i finansira UAE pri čemu glavnu podršku vladi Somalije i susjednom Puntlandu kao protivtežu osigurava Iran.
U kontekstu izraelskog interesa koji bi mogao biti okidač i za američko priznanje nezavisnosti Somalilanda što bi “domino efektom” motivisalo brojne vlade širom svijeta, treba istaći da je ključni razlog zapravo Jemen.
Iako je izraelsko ratno zrakoplovstvo nekoliko puta bombardovalo Hute i glavni grad Sana, efekti na raketne napade koje uz podrške Irana izvodi ova grupa su prilično neodgovarajući. Uspostavom tjesnih odnosa Somalilanda i Izraela, stvara se mogućnost za snažniju i jaču vojno-obavještajnu kampanju protiv Huta, čemu bi aerodrom i luka Berbera trebali biti ishodište.
klix
