Petrovdan: Praznik apostola Petra i Pavla, običaji i simbolika u srpskoj tradiciji
Petrovdan, koji se u srpskoj pravoslavnoj tradiciji obilježava danas, 12. jula (29. juna po julijanskom kalendaru), posvećen je dvojici najvažnijih apostola Isusa Hrista – Svetom Petru i Svetom Pavlu. Ovaj praznik spada među najveće u crkvenom kalendaru i simboliše duhovnu snagu, istrajnost u vjeri i završetak Petrovske četrdesetnice, posta koji traje od Nedjelje svih svetih do samog praznika.
Sveti Petar, prema crkvenom predanju, smatra se prvim episkopom i stubom Hristove crkve, poznat po svojoj odanosti Hristu. Njegovo stradanje na krstu, na kojem je po sopstvenoj želji bio razapet naopako jer se smatrao nedostojnim da umre na isti način kao njegov učitelj, simboliše krajnju poniznost i predanost veri. Sveti Pavle, s druge strane, poznat je kao nekadašnji progonitelj hrišćana koji se, posle obraćenja, istakao kao najplodonosniji propovednik hrišćanske vere. On je pogubljen u Rimu odsecanjem glave.
Pored snažnog religijskog značaja, Petrovdan je u srpskom narodu bogat brojnim verovanjima i običajima. Prema narodnom predanju, Sveti Petar i Sveti Sava simbolično „menjaju verige“, što se ogleda u promeni vremena – na Savindan je vreme obično toplo, dok oko Petrovdana nastupaju svežiji dani. Veruje se i da Sveti Petar čuva stub koji drži Zemlju, Mlečni put i sazvežđe Labuda.
Praznik je posebno obeležen litijama – svečanim crkvenim povorkama kroz sela uz molitve za kišu, dobar rod i zaštitu od nepogoda. Veče uoči Petrovdana tradicionalno je posvećeno paljenju „lila“ – baklji izrađenih od kore trešnje koje deca, uz pesmu i trčanje, nose kroz selo. Ovaj običaj ima simboličko značenje pročišćenja i zaštite od zlih sila.
Vernici na Petrovdan prisustvuju svetoj liturgiji, a mnogi se i pričeste. U skladu s narodnim običajima, na ovaj dan se ne obavljaju teški fizički poslovi u polju kako bi se izbegle nesreće i grad koji može uništiti useve. Takođe, postoji verovanje da se jabuke do Petrovdana ne seku nožem, a tog dana se jabuke poklanjaju komšijama ili nose u crkvu na osvećenje jer se veruje da se njima daruju i deca na onom svetu.
Iako Petrovski post završava ovim praznikom, u domovima koji obilježavaju Petrovdan u srijedu ili petak, trpeza je i dalje posna. Na prazničnom stolu najčešće se nađu pite i kolači od jabuka petrovača, posni pasulj, riba, povrće, dok se zdravice nazdravljaju mladom rakijom i crvenim vinom.
