Prije 170 godina rođen je Nikola Tesla: Genije koji je promijenio svijet
Jedan od najvećih umova 20. vijeka, srpski naučnik Nikola Tesla, rođen je na današnji dan, 10. jula 1856. godine u Smiljanu, u Lici, a umro je na Menhetnu, u hotelu “Njujorker”, na Božić 1943. godine, u 87. godini.
Po Tesli su nazvane jedinica za mjerenje jačine magnetnog polja (gustine magnetnog fluksa), a njegova zaostavština upisana je 2003. godine u registar UNESCO-.
Od 1994. godine, u Njujorku se ugao 40. ulice i Šeste avenije, gdje je bila njegova laboratorija, zove Ugao Nikole Tesle.
Zaslužan je za 700 patenata, od kojih je više od 300 zaštićeno u 27 zemalja na pet kontinenata.
Oproštaj od velikana
Gradonačelnik Njujorka Fjorelo la Gvardija, po kome se zove jedan od tri glavna njujorška aerodroma, na sahrani Nikole Tesle pročitao je oproštajni govor koji je napisao Luj Adamič, slovenački pisac, esejista i prevodilac.
„Ovdje, u Njujorku, prošle srijede je u svojoj hotelskoj sobi preminuo jedan čovjek. Zvao se Nikola Tesla. Umro je siromašan, ali je bio jedan od najuspješnijih ljudi koji su ikad živjeli. Njegova dostignuća su ogromna, a kako vrijeme prolazi postajaće sve veća.“
Pred opijelo La Gvardija je na radiju za Teslu rekao da je mogao postati najbogatiji čovjek u Americi, ali da to jednostavno nije želio.
„Želio je uspjeh, koji je namijenio drugima. Volio je ljude, bio je naučnik – genije, pjesnik nauke. Novac ga nije zanimao i sve što je učinio, učinio je u skladu sa svojim prirodnim darom, koji mu je u njegovoj rodnoj zemlji podarila majka“, rekao je tadašnji gradonačelnik Njujorka.
Slavni prijatelji
Prijatelji su mu bili i pisac Mark Tven i francuska glumica Sara Bernar. O njemu je snimljeno više filmova, a u filmu “Prestiž” Teslin lik tumači Dejvid Bouvi.
Karijeru je počeo u Mariboru kao pomoćni inženjer 1878. godine, ali je te godine, zbog očeve smrti, da bi ispunio njegovu želju, upisao fakultet.
Nakon studija u Pragu počinje da radi u Budimpešti u Centralnom telefonskom uredu, a potom u Parizu u Edisonovom kontinentalnom društvu.
Dvije godine kasnije stigao je do samog Tomasa Edisona, koji je tada bio najznačajnija ličnost na polju tehnike u Americi.
Prvi patent podnio je u SAD 1884. godine, poslije odlaska iz Edisonove kompanije i osnivanja “Tesla Electric Light & Manufacturing”.
Stvorio je i veliki broj pronalazaka koje nikada nije pokušao da zaštiti, kao što je primjena visokofrekventnih struja u medicinske svrhe.
Urna sa Teslinim pepelom iz Njujorka prenesena je u Beograd 1951. godine i nalazi se u njegovom Muzeju u Krunskoj ulici.
Zbog dragocjenog vremena živio u hotelu
Nezvanični arhivar hotela “Njujorker” Džozef Kini, koji je posljednjih decenija vodio posjetioce kroz “Teslin hotel” od 1933. do 1943. godine, govorio je da gotovo nema dana da neko ne dođe i zatraži da vidi sobe 3327 i 3328 na 33. spratu, gdje je živio Tesla. Jedna je bila spavaća, a druga radna.
Hotelski život izabrao je da ne bi brinuo o sređivanju kuće, pranju odjeće i spremanju obroka, a zahvaljujući tome dragocjeno vrijeme mogao je da posveti ostvarenju svojih naučnih ciljeva. “Njujorker” je izabrao zato što je bio blizu njegove laboratorije, ali i zato što je to bio hotel sa najsavremenijim tehnološkim rješenjima toga doba, o čemu je 1930. godine pisano na četiri strane magazina “Popularna nauka”, govorio je Kini.
Izumi koji su promijenili svijet
Tesla je pronašao obrtno magnetno polje, trofazni sistem prenosa električne energije, indukcioni motor, generator i transformator, fenomen elektromagnetne rezonance te patentirao niz izuma na kojima se zasniva savremena elektronika, bez kojih bi bila nezamisliva tehnička civilizacija, pogotovo prenos električne energije.
Pionir je i radio-tehnike, bežične telegrafije i radara. Njegov polifazni sistem naizmjeničnih struja pokazao je vrijednost na prvoj hidrocentrali na slapovima Nijagare.
Patentirao je oko 700 pronalazaka u oblasti naizmjenične struje, telekomunikacija, akustike i mašinstva, od kojih su mnogi našli široku primjenu.
Poslije okončanja studija elektrotehnike u Gracu i kraćeg stažiranja u Budimpešti i Parizu, odselio je u SAD, čiji je državljanin postao 1884. godine, ali je sve do smrti u Njujorku, na pravoslavni Božić 1943. godine, održavao bliske kontakte sa otadžbinom.
U SAD je, proniknuvši u tajne oscilatornih kretanja elektriciteta i materije, ostvario najveće naučne poduhvate.
Povodom stogodišnjice njegovog rođenja, 1956. godine, jedinica za mjerenje visokog napona dobila je Teslino ime, kojim je nazvana i jedinica jačine magnetnog polja.
Ostao Srbin i preko mora
Nikola Tesla rođen je kao četvrto dijete Milutina i Đuke Tesle u svešteničkoj pravoslavnoj porodici, u srpskom selu Smiljan u Lici.
Veliki pronalazač i naučnik isticao je svoje srpsko porijeklo.
Kada je u junu 1892. godine doputovao u Beograd, odlikovan je Ordenom Svetog Save drugog stepena.
Posjetio je Narodni muzej i Veliku školu, gdje je o svom radu govorio studentima i profesorima, a sa srpskim fizičarom Đorđem Stanojevićem razgovarao je o započetoj gradnji prve električne centrale u Beogradu.
„Ja sam, kao što vidite i čujete, ostao Srbin i preko mora, gdje se ispitivanjima bavim. To isto treba da budete i vi i da svojim znanjem i radom podižete slavu srpstva u svijetu“, poručio je Tesla, obraćajući se studentima.
Beograd – centar Tesline zaostavštine
Nakon Tesline smrti, njegova zaostavština stigla je u Beograd na osnovu odluke američkih sudskih vlasti, pošto je za jedinog Teslinog nasljednika proglašen njegov nećak Sava Kosanović.
Prema Teslinoj želji, Kosanović je dokumentaciju i lične Tesline predmete prenio u Beograd 1951. godine.
Teslin muzej posjeduje više od 160.000 originalnih dokumenata, više od 2.000 knjiga i časopisa, preko 1.200 istorijsko-tehničkih eksponata. Arhivska građa iz Tesline zaostavštine upisana je 2003. godine u registar UNESCO-a “Pamćenje svijeta”.
Međunarodni aerodrom u Beogradu nazvan je “Nikola Tesla”. Njegovo ime nose Elektrotehnički institut u Beogradu, koji je osnovan 1936. godine, Elektrotehnička škola, biblioteka Univerziteta u Nišu, dvije termoelektrane u Srbiji…
Spomenici Tesli postavljeni su ispred zgrade tehničkih fakulteta i na aerodromu u Beogradu.
Datum Teslinog rođenja, 10. jul, obilježava se u Srbiji kao Dan nauke.
Da 10. jul, odnosno Teslin rođendan, postane Dan nauke u Srbiji, izborilo se Tesla Memorijalno društvo iz Njujorka 2010. godine.
„Kada smo uputili prijedlog g-dinu Božidaru Đeliću, tada potpredsjedniku Vlade Republike Srbije i ministru za nauku i tehnologiju, a u januaru iste godine pokrenuli smo i veliku medijsku kampanju da Republika Srbija proglasi Teslin rođendan za nacionalni Dan nauke u Srbiji, što je na našu veliku radost i urađeno“, ispričala je za Serbian Times Marina Bulatović, novinarka i publicista, pokretač proglašenja “Dana nauke Nikola Tesla”.
U Srbiji je Svjetski dan nauke prvi put obilježen 2011. godine, a od iste godine, pored ovog datuma, koji Republika Srbija obilježava kao članica UNESCO, odlukom Vlade ustanovljen je i nacionalni Dan nauke – 10. jul, dan rođenja Nikole Tesle.
Grad Filadelfija u američkoj saveznoj državi Pensilvaniji takođe je proglasio njegov rođendan za zvanični praznik.
Nezavisne.com
